Antibioticagebruik beperken
Antibioticaresistentie is wereldwijd één van de grootste problemen die de mensheid bedreigen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt regelmatig dat antibiotica niet meer in staat zijn hun therapeutische werking uit te oefenen vanwege de aanwezigheid van antibioticaresistente bacteriën. In Europa sterven ongeveer 25.000 mensen per jaar vanwege een infectie die vroeger wel, maar nu niet meer met antibiotica te behandelen is. Nog eens 400.000 mensen, ook per jaar, en ook voor Europa, worden geconfronteerd met de gevolgen van een infectie met antibioticaresistente bacteriën bijvoorbeeld door het “niet aanslaan” van een eerste kuur, waardoor een tweede kuur nodig is, vaak met een verlenging van het verblijf in een ziekenhuis en een verlenging van de ziekte-herstelperiode. Dit alles leidt tot een sterke verhoging van ziektekosten en arbeidsverzuim.
 
Oorzaak en gevolg
De oorzaak van de antibioticaresistentie-problematiek is het wereldwijde gebruik van antibiotica in zowel de humane als in de dierlijke sector. Het is moeilijk na te gaan welk van deze sectoren de grootste bijdrage levert aan de antibioticaresistentie-problematiek, maar het is een wet van de natuur die dicteert dat daar waar antibiotica gebruikt worden altijd antibioticaresistentie ontstaat; zonder uitzondering.
Antibioticaresistentie verschijnt gemakkelijk maar verdwijnt moeilijk. Dit komt omdat resistentie vastgelegd wordt in het erfelijk materiaal van bacteriën en zich dus snel kan vermenigvuldigen.
bacterien
 
“Horizontal Gene Transfer”
Bovendien kunnen bacteriën resistentiegenen aan elkaar, en zelfs aan andere soorten, doorgeven. Dit proces heet “Horizontal Gene Transfer”. Dit alles vindt plaats in de grond, in de mest, in riolen, in zuiveringsinstallaties en in de darmen van mensen en dieren. Het hoge antibioticagebruik in de veehouderij (tussen 1998 en 2008 was dat, in Nederland, ruim 500 ton per jaar voor alle veesoorten gezamenlijk; voor de humane sector is dat ongeveer 50 ton/jaar) creëert een enorme broedplaats voor antibioticaresistentie-ontwikkeling omdat resistentie zich vooral ontwikkelt bij subletale concentraties zoals die voorkomen in mest, riolering en afvalwaterzuiveringsinstallaties, bemeste grond en oppervlaktewater.
 
Verspreiding resistente bacteriën
Ook op geografische plekken waar geen antibiotica gebruikt worden, zoals de Noordpool en Groenland, kunnen met gemak antibioticaresistente bacteriën aangetroffen worden die daar terecht zijn gekomen door luchtgedragen stofdeeltjes met bacteriën en via de uitwerpselen van trekvogels.
 
Gebrek aan nieuwe antibiotica
De zorgelijke situatie wordt nog verergerd door het feit dat er op korte termijn geen nieuwe antibiotica op de markt zullen verschijnen eenvoudigweg omdat er momenteel slechts 5 nieuwe antibiotica in de farmaceutische pijplijn zitten (Nature 472,32,april 2011). En het zou onverstandig zijn als nieuwe antibiotica, die ontwikkeld worden voor bestrijding van infecties bij mensen, ook beschikbaar gesteld zouden worden voor toepassing in de veehouderij.
 
Samenvatting
Samengevat betekent dit alles dat het antibioticatijdperk, dat duurde vanaf de introductie van penicilline rond 1940 tot heden, nu voorbij is door de 7 decennia lang durende massale selectie voor antibioticaresistentie. Pas nu beginnen we te begrijpen welke grote verstoringen het gebruik van antibiotica veroorzaken in allerlei microbiomen van bijvoorbeeld de darmen van mens en dier, de waterzuiveringsinstallaties, de mestopslagsystemen en in de grond waar mest of waterzuiveringsslib ingebracht wordt dat subletale hoeveelheden antibiotica bevat.
Onderzoekers moeten daarom nieuwe methoden ontwikkelen om het gebruik van antibiotica te verminderen. Hiervoor is het dringend nodig dat alternatieven tot stand komen door inspiratie, creativiteit, gedrevenheid, gecombineerd met degelijke wetenschappelijke methoden.
 
innovatie